Hijs- en hefmiddelen

Hijskranen en hefapparatuur worden op veel plaatsen in de bouw, opslag en overslag gebruikt. Daarbij doen zich regelmatig ‘bijna-ongelukken’ en ongelukken voor, soms met fatale gevolgen en aanzienlijke schade. Laden, lossen en verplaatsen van goederen met gebruik van hijs- en hefwerktuigen en hijsgereedschappen brengt nu eenmaal risico met zich mee. Door de kans op losraken of omvallen van de last tijdens het hijsen of heffen is dit een risicovolle activiteit waarvoor verschillende voorzorgsmaatregelen moeten worden genomen. Hijsmiddelen en -gereedschappen zijn hulpstukken zoals kabels en haken die deel uitmaken van de kraanuitrusting of hijsbanden, kettingen en staalkabels die gebruikt worden om de last aan te slaan en die geen deel uitmaken van de kraan. Naast oorzaken in de werktuigen en gereedschappen zijn ook de omstandigheden (wind, stabiele ondergrond et cetera) en de opleiding van de medewerkers bij het hijsen en heffen van groot belang voor de veiligheid.

Richtlijnen
Hijs- en hefmiddelen vallen onder de Europese Machinerichtlijn, in Nederland opgenomen in de Warenwet. Daarom geldt de CE-markering die aangeeft dat het hijs- en hefwerktuig veilig ontworpen is. De CE-markering wordt ondersteund door een fabrikantenverklaring (certificaat), onderhoudsvoorschriften en een Nederlandstalige gebruiksaanwijzing. Zelfgebouwde machines, hijs- en hefwerktuigen of oudere hijs- en hefwerktuigen (van vóór 1992) hebben geen CE-markering. Voor deze hijs- en hefwerktuigen gelden de eisen voor veiligheid uit het Arbobesluit. Dat betekent dat de hijs- en hefwerktuigen aan een groot aantal veiligheidseisen, veelal opgenomen in Europese Normen, moeten voldoen.
Maatregelen voor de waarborging van voldoende veiligheid bij het hijsen en heffen zijn:

• Bij ingebruikname (ingebruiknemingskeuring) en periodiek (periodieke keuring) moet het hijs- en hefmiddel gekeurd worden door een deskundige. Vaste kranen moeten na opbouw op een andere plaats opnieuw een ingebruiknemingskeuring ondergaan.
• Regelmatig moet, afhankelijk van de gebruiksintensiteit, het hijs- en hefmiddel door een deskundige gekeurd worden.
• In een kraanboek of onderhoudsboek moet bijgehouden worden welke reparaties er zijn uitgevoerd, welk onderhoud er is verricht, welke keuringen er zijn verricht, wat de uitslag van de keuringen is, et cetera. Dit boek moet bij het hijs- en hefwerktuig bewaard worden.
• Hijs- en hefwerktuigen met een werklast van boven de 1000 kg moeten zijn voorzien van een overbelastingswaarschuwingssysteem.
• Bij bepaalde windsterkten mag er niet gehesen worden.
• De machinisten van een hijs- of hefwerktuig dienen voldoende opleiding en ervaring te hebben voor het veilig bedienen, aan te tonen door een diploma of certificaat. Zo is een heftruckdiploma vereist voor chauffeurs van vorkheftrucks.
• Als de machinist geen goed zicht op de last heeft, moet er een assistent aanwijzingen geven.
• Er moet gebruikgemaakt worden van gestandaardiseerde hand- en armseinen in de communicatie tussen machinist en medewerkers op de grond.
• Onder de last mogen zich geen personen bevinden.
• Mensen mogen niet met de last meegehesen worden. Onder bepaalde voorwaarden mogen er wel medewerkers in een werkbak gehesen worden ter uitvoering van bepaalde werkzaamheden.
• Het dragen van een veiligheidshelm en veiligheidsschoenen is verplicht voor medewerkers die in de buurt van een hijs- en hefwerktuig werken.
• Hijs- en hefgereedschappen zoals kettingwerk en hijsbanden moeten regelmatig gecontroleerd worden op beschadigingen en slijtage en periodiek gekeurd worden.
• De vlucht van de kraan mag niet over woningen of bouwketen verlopen.

Meer informatie over het veilig hijsen en heffen is te vinden in Arbo-Informatieblad 17 Hijs- en hefmiddelen.

*) Alleen indien losgenomen of los aangeboden ter keuring

Voorbeeld
Dode bij ongeluk hijskraan Rotterdam
Bij een ongeval met een 30 meter hoge hijskraan in Rotterdam zijn dinsdag een dode en twee gewonden gevallen. Het dodelijke slachtoffer heeft urenlang onder het puin van een gebouwtje gelegen dat door het contragewicht van de kraan werd geplet. De politie is er niet in geslaagd hem hier levend onder vandaan te halen. Met de hijskraan werd gewerkt aan een te bouwen woonhotel van 30 à 40 meter hoog aan de Brielselaan, niet ver van het Rotterdamse havengebied. De hijskraan stortte tegen half twee dinsdagmiddag naar beneden en kwam met de punt terecht op een tegenovergelegen oude graansilo. De machinist van de hijskraan kwam op het dak van de 30 meter hoge silo terecht. Hij heeft een kaakfractuur en borstletsel opgelopen. De giek en het contragewicht van de kraan kwamen op een klein gebouw terecht, waar zich op dat moment twee mensen bevonden. Eén kwam vrij met een ribfractuur. Naar de ander werd urenlang gezocht. De kraan hangt nog over de weg, waar al het auto- en tramverkeer is stilgelegd.

Verdieping

Wet- en regelgeving
Arbobesluit artikel 7.2 Arbeidsmiddelen met een CE-markering 
Arbobesluit artikel 7.2a Definitie keuring 
Arbobesluit artikel 7.3 Geschiktheid arbeidsmiddelen
Arbobesluit artikel 7.4 Deugdelijkheid arbeidsmiddelen en ongewilde gebeurtenissen 
Arbobesluit artikel 7.4a Keuringen 
Arbobesluit artikel 7.5 Montage, demontage, onderhoud, reparatie en reiniging van arbeidsmiddelen 
Arbobesluit artikel 7.6 Deskundigheid werknemers 
Arbobesluit artikel 7.7 Veiligheidsvoorzieningen i.v.m. bewegende delen van arbeidsmiddelen
Arbobesluit artikel 7.11a Voorlichting
Arbobesluit artikel 7.18 Hijs- en hefwerktuigen
Arbobesluit artikel 7.18a Hijs- en hefwerktuigen voor niet-geleide lasten
Arbobesluit artikel 7.18b Hijs- en hefwerktuigen voor personen
Arbobesluit artikel 7.20 Hijs- en hefgereedschap 

Beleidsregels
Beleidsregel 7.3-3 Geschiktheid hijs- en hefgereedschap
Beleidsregel 7.3-6 Geschiktheid werkbakken
Beleidsregel 7.3-7 Geschiktheid hijs- en hefwerktuigen die in combinatie met werkbakken worden gebruikt
Beleidsregel 7.4-1 Deugdelijkheid hijskranen
Beleidsregel 7.4-2 Deugdelijkheid hijs- en hefgereedschap
Beleidsregel 7.4-6 Deugdelijkheid werkbakken
Beleidsregel 7.5-1 Onderhoud werkbakken
Beleidsregel 7.20 Hijs- en hefgereedschap; onderzoek en beproeving
Beleidsregel 7.23d Vervoer van personen in werkbakken

Arbo-Informatiebladen
Arbo-Informatieblad 17 Hijs- en hefmiddelen